Mặt Trăng vào đêm Trung thu đánh bom tự sát thường được coi là to tròn và sáng nhất năm, nhưng điều này chưa đúng.
Mặt Trăng đêm Trung thu không tròn, sáng và to nhất
Nhà nghiên cứu Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA) cho biết, Mặt Trăng là thiên thể lớn gần chúng ta nhất và cũng là đối tượng quen thuộc nhất, nổi bật nhất trên bầu trời đêm. Nó đã đi vào thơ văn và nghệ thuật suốt hàng nghìn năm qua, và cũng là ưu tiên hàng đầu khi nhân loại bắt đầu sử dụng kính thiên văn và những con tàu để khám phá vũ trụ. Vậy nhưng, có một thực tế là dù chúng ta đã biết rất, rất nhiều về Mặt Trăng, thì trong văn hóa đại chúng, vẫn có nhiều hiểu nhầm phổ biến.
Việc trăng rằm tháng Tám Âm lịch (tức đêm Trung Thu) tròn và sáng nhất trong năm là một niềm tin tương đối phổ biến ở người Việt Nam. Tuy nhiên việc này là không chính xác.
Mặt Trăng không tự phát sáng mà chỉ phản xạ ánh sáng từ Mặt Trời. Do đó, luôn có đúng một nửa của nó nhận được ánh sáng từ Mặt Trời còn nửa còn lại thì tối. Khi Mặt Trăng chuyển động quanh Trái Đất, phần được chiếu sáng của nó có lúc hướng toàn bộ về phía Trái Đất, có lúc chỉ một phần và có lúc hoàn toàn không hướng về Trái Đất, vì thế chúng ta nhìn thấy các pha tròn – khuyết – bán nguyệt – lưỡi liềm… của Mặt Trăng.
Mỗi chu kỳ Trăng, luôn có một lần mà toàn bộ phần được chiếu sáng của nó hướng về phía chúng ta, các nhà thiên văn gọi đó là điểm Trăng tròn. Điểm này có thể rơi vào ngày 15 hoặc 16 trong tháng Âm lịch. Không hề có bất cứ ngoại lệ nào trong số những lần Trăng tròn như vậy, hay nói cách khác Trăng rằm tháng 8 không hề tròn hơn những tháng khác.
Ông Đặng Vũ Tuấn Sơn phân tích, khoảng cách trung bình từ Mặt Trăng tới Trái Đất là 384.000 km. Nhưng vì quỹ đạo của nó trên thực tế là hình elip nên Mặt Trăng có lúc ở gần và có lúc ở xa hơn một chút so với khoảng cách này. Thông thường, mỗi năm thường có 1, 2 hoặc có thể 3 lần mà Trăng tròn rơi vào đúng thời điểm Mặt Trăng đang ở gần điểm cận địa (điểm gần Trái Đất nhất trên quỹ đạo của nó). Khi đó từ Trái Đất, chúng ta thấy Trăng lớn hơn và sáng hơn một chút, và gọi hiện tượng đó là siêu Trăng. Tuy nhiên, siêu Trăng cũng không có sự ưu tiên nào cho tháng Tám Âm lịch cả, và vì thế hoàn toàn không có việc cứ rằm tháng 8 thì Trăng sáng hơn.
Một cách giải thích khác về niềm tin này là rằm tháng Tám thường rơi vào tháng 9 Dương lịch. Thời điểm này là mùa thu và ở nhiều khu vực của Việt Nam (nhất là các tỉnh phía Bắc) trời thường ít mây, sau giai đoạn trước đó thường có nhiều mây và mưa, cộng thêm tâm lý văn hóa về ngày Trung Thu, nên người ta thấy Trăng tròn dường như sáng hơn những tháng trước đó.
Trên thực tế, khoảng cách trung bình từ Mặt Trăng tới Trái Đất là 384.000 km. Nhưng vì quỹ đạo của nó trên thực tế là hình elip nên Mặt Trăng có lúc ở gần và có lúc ở xa hơn một chút so với khoảng cách này.
Thông thường, mỗi năm thường có 1, 2 hoặc có thể 3 lần mà Trăng tròn rơi vào đúng thời điểm Mặt Trăng đang ở gần điểm cận địa (điểm gần Trái Đất nhất trên quỹ đạo của nó). Khi đó từ Trái Đất, chúng ta thấy Trăng lớn hơn và sáng hơn một chút, và gọi hiện tượng đó là siêu Trăng. Tuy nhiên, siêu Trăng cũng không có sự ưu tiên nào cho tháng Tám Âm lịch cả, và vì thế hoàn toàn không có việc cứ rằm tháng Tám thì Trăng sáng hơn.
Một cách giải thích khác về niềm tin này là rằm tháng Tám thường rơi vào tháng 9 Dương lịch. Thời điểm này là mùa thu và ở nhiều khu vực của Việt Nam (nhất là các tỉnh phía Bắc), trời thường ít mây. Sau giai đoạn trước đó thường có nhiều mây và mưa, cộng thêm tâm lý văn hóa về ngày Trung Thu, nên người ta thấy Trăng tròn dường như sáng hơn những tháng trước đó.
Mặt Trăng không có mặt trên trời vào ban ngày và mặt sau của nó luôn tối?
Ông Đặng Vũ Tuấn Sơn cho biết, điều này là sai. Trong một phần khá lớn của chu kỳ Trăng, bạn có thể thấy nó trực tiếp trên bầu trời nếu như nó không ở quá gần Mặt Trời để bị che khuất. Ngay cả vào ngày không Trăng/Trăng mới/New Moon, nó cũng có ở đó, thậm chí ngày đó nó ở hoàn toàn trên bầu trời vào thời gian ban ngày, nhưng bạn không thấy được vì khi đó phần quay về phía Trái Đất của nó là phần hoàn toàn không được chiếu sáng.
“Mặt tối của Mặt Trăng” (Dark side of the Moon) là một cụm từ khá phổ biến trong tiếng Anh và bạn có thể thấy nó ở nhiều nơi. Tuy nhiên, nó chỉ là một cách nói, không hơn. Vì bị khóa triều (tidal locking) với Trái Đất, Mặt Trăng luôn hướng cùng một mặt về phía chúng ta. Chúng ta không bao giờ nhìn thấy mặt bên kia của nó khi đứng từ Trái Đất.
Leave a Reply
You must be logged in to post a comment.